1زمینه و هدف: پدر یا مادربودن احساسی منحصر به فرد است، به ویژه در زوج های نابارور که مدت ها از این موهبت الهی محروم بوده اند. ناباروری عبارت است از عدم بارداری در یک زن، حداقل یک سال پس از شروع زندگی زناشویی، با وجود داشتن رابطه جنسی منظم و عدم استفاده از روش های پیشگیری از بارداری. منظور از مادر جایگزین، استفاده و بهره برداری از رحم شخص ثالث (زن دیگر) برای کاشت نطفه و رشد آن در دوران بارداری و در نهایت سپردن فرزند حاصله به صاحبان نطفه است. این رویه امروزه بسیار رایج شده است، به طوری که بسیاری از خانواده ها با رضایت کامل حاضر به انجام این کار هستند و به نظر می رسد باید قوانینی برای ساماندهی این وضعیت نوظهور تدوین شود، اما سؤال اینجاست که وضعیت حقوق مادر جایگزین در صورت سقط جنین در زمان اجاره رحم چگونه است؟ پاسخ به این سؤال منوط به بررسی ماهیت قرارداد مادر جایگزین است که مختصراً بحث خواهد شد. روش: این تحقیق به روش توصیفی ـ تحلیلی با ملاحظه، بررسی، تجزیه و تحلیل منابع حقوقی موجود، از قبیل کتاب، مقاله، قانون و مقررات نوشته شده است. ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر ضمن رعایت اصالت متن، صداقت و امانتداری حفظ شده است. یافته ها: در مورد جواز یا عدم جواز انتقال جنین به رحم زن بیگانه، بسیاری از فقهای امامیه موافق بوده و عقد را صحیح دانسته اند. این عقد با برخی از عقود معین، از جمله عقد اجاره قابل تطبیق است. با این حال اراده مشترک طرفین وعرف است که با رعایت شرایط قانونی، نوع قرارداد را تعیین می کنند و آثار عقد بر اساس آن مشخص می شود. اگر مادر جانشین را اجیر خاص فرض کنیم، با فوت جنین حاصل از عمل کاشت جنین، عقد اجاره منعقدشده، از ابتدا باطل نمی شود، بلکه از لحظه سقط در صورتی که مادر جانشین تقصیری نکرده باشد، مسئول نبوده و تا لحظه انجام عمل مستحق اجرت المسمای عمل خویش بوده و از زمان تلف منفعت، عقد منفسخ و مادر جانشین مستحق چیزی نیست، مگر تا زمان سقط. نتیجه گیری: از این تحقیق درمی یابیم چون قرارداد مادر جایگزین، عرفاً به صورت اجاره منعقدشده با فوت جنین، قرارداد میان طرفین از زمان فوت جنین منفسخ می شود. با توجه به ماده 481 و 483 قانون مدنی عقد برای مدت باقیمانده باطل شده و مادر جانشین نمی تواند اجرت ایام باقیمانده قرارداد را مطالبه نماید. همچنین هزینه های ایام بارداری اعم از هزینه های پزشکی و هزینه های مرتبط با نگهداری جنین بر اساس انجام مقدمات واجب بر عهده اجیر بوده، مگر اینکه طرفین در قرارداد برخلاف آن تعهد کرده و یا عرف برخلاف آن باشد. در باب هزینه های مرتبط با مشکلات و عسر و حرج ناشی از سقط با عنایت به عدم تقصیر و تعدی و تفریط از طرف والدین قانونی و چون این دسته از مشکلات و مسائل در فرض وضع حمل نیز متصور بوده و مادر جانشین با علم به این مسائل اقدام به انعقاد عقد نموده است، بر عهده اجیر بوده و نمی تواند چیز بیشتری را مطالبه نماید.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

مسوولیت قراردادی مادرجانشین در برابر والدین ژنتیکی زمانی بوجود می آید که یک قرارداد صحیح و الزام آوری بین آنها موجود بوده و مادرجانشین تعهدات حاصله را نقض نماید. اکثر این تعهدات، ناشی از توافقات صورت گرفته بین طرفین بوده و سایر منابع ایجاد تعهد اعم از قانون و عرف در این مورد ساکت است. این نقض تعهدات نیز موجب زیان مادی و معنوی والدین ژنتیکی گردیده که می بایست جبران شود. طرفین می توانند در قرارداد جانشینی در بارداری در مورد جبران خسارت توافق کرده که یا به صورت کاهش در میزان اجرت پرداختی و یا استفاده از محل تضمین مادرجانشین به والدین ژنتیکی باشد. همچنین از آنجا که قرارداد مزبور با حیات یک موجود انسانی در ارتباط است، باید قائل به نا مشروع بودن شرط عدم مسوولیت در آن شد.

رحم جایگزین، از جمله فناوری های نوین پزشکی در زمینه پاسخ به مساله ناباروری است که در ارتباط با معانی مهمی از قبیل زن، مادری، خانواده و تولد قرار می گیرد و با خود مسائل عمیق قانونی، اجتماعی، روانشناسی، اخلاقی و ... به همراه می آورد.هدف این مقاله بررسی عمیق تر این مساله در متن زندگی و روابط افرادی است که در این فرآیند مشارکت کرده و چالش ها را تجربه می نمایند، تا شناختی جامع تر از معانی، ضرورت ها و هزینه ها به دست آوریم.بررسی حاضر از طریق مرور مقالات مرتبط با این موضوع و نیز کتب مختلف جامعه شناسی و روانشناسی درباره مساله مادری، زن، خانواده و در نهایت، تحلیل ابعاد گوناگون این مسائل صورت گرفته است.حضور یک کودک برای حفظ بنیان خانواده و عمیق ترکردن روابط اهمیت به سزایی دارد و «رحم جایگزین» یکی از روش های کمک باروری است که در پاسخ به این نیاز به وجود آمده است، اما استفاده از این روش هزینه هایی در زندگی افراد مشارکت کننده و روابط آن ها با یکدیگر خواهد داشت، از جمله امکان سوء استفاده از زنان فقیر و استثمار آنان، پاره پاره کردن تجربه مادری و تبدیل آن به چیزی شبیه امانت داری، ایجاد بحران های هویتی برای کودک و کم اعتبارکردن رابطه زناشویی.بنابراین با توجه به تمامی مسائل گفته شده به نظر می رسد بهتر است که طی فرآیند استفاده از مادر جانشین، به سوالاتی از قبیل ضرورت حضور یک کودک برای خانواده، اهمیت برخورداری زن و مرد در داشتن یک کودک سالم، را در برابر تمامی چالش ها و تعارض های حاصل از آن قرار دهیم و بر اساس این مقایسه، استفاده از این شیوه، را انتخاب کنیم.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

کد بین المللی برای بسیاری از کارکنان و دست اندرکاران بهداشتی کشور شناخته شده نیست اما در دهه 1360 فعالیت هایی برای ترویج تغذیه با شیر مادر، محدودیت توزیع و مصرف شیر مصنوعی و منع تبلیغات و آگهی های تجارتی انجام شد و برخی مواد تحقق یافت به طوری که قبل از انقلاب سیاست آزادبودن تبلیغات و ترغیب مادران توسط نمایندگان کارخانجات تولید کننده و استفاده از وسایل ارتباط جمعی و کارکنان بهداشتی موجب افزایش بی رویه مصرف شیر مصنوعی و محرومیت شیر خواران از شیر مادر شده بود. بعد از انقلاب و در این دهه توزیع شیر مصنوعی تحت نظارت دولت در آمد و سیاست های ذیر اتخاذ گردید.

زمینه و هدف: استفاده از رحم جایگزین، که در آن یک زن (مادر جانشین) برای یک زوج، جنینی را حمل می کند و به مجرد تولد، نوزاد را به زوج می دهد، یکی از درمان های کمکی در ناباروری است. این روش در سال های اخیر در ایران در بین زوجین نابارور رایج شده است. این زنان در صورتی که بدون آگاهی های لازم اقدام به این کار نمایند، ممکن است در طول بارداری و پس از زایمان و یا به هنگام تحویل جنین به زوج درخواست کننده، دچار مشکلات رفتاری ـ روانی شوند که تاثیرات نامطلوبی بر زندگی آنان و زوج صاحب فرزند بگذارد. هدف از این مطالعه، شناسایی خطرات احتمالی و مواردی است که ممکن است برای مادران جانشین مشکل ساز شده و یا ایجاد نگرانی کنند تا قبل از اقدام به اهدای رحم جایگزین، این نکات طی جلسات مشاوره برای آنها توضیح داده شود.روش بررسی: این مقاله بر اساس مروری بر مطالعات صورت گرفته طی سال های 1987 تا 2008 نگاشته شده و در زمینه های فرهنگی و حقوقی، به منابع و مطالعات داخل کشور نیز توجه شده است. در این نوشتار ابتدا مطالعات انجام شده روی مادران جانشین، مرور می شود و سپس نکات حایز اهمیت در مشاوره با این زنان بیان می گردد.نتایج: بر اساس نتایج این مطالعه در مراکز درمان ناباروری، پزشک یا مشاور باید در اولین مشاوره، به مسایل اخلاقی و قانونی استفاده از رحم جایگزین، همچنین به خطرات پزشکی و مزایای همه جانبه این عمل، اشاره داشته باشد. ارجاع برای مشاوره بهداشت روانی باید امکان پذیر باشد و قبل از اقدام به بارداری صورت گیرد؛ بدین ترتیب به مادر جانشین امکان داده می شود دامنه نتایج و اثرات طولانی مدت این عمل را بررسی نماید و نیز خطرات روانشناختی و آسیب پذیری خودش و همچنین اثرات احتمالی بارداری بر روابط اجتماعی اش را بررسی کند. مادر جانشین بالقوه باید اهمیت داشتن توافقنامه کتبی مشتمل بر شرایط، پیش شرطها و حوادث احتمالی را درک کند. آگاهی مادر جانشین از روند درمان و پیامدهای آن، از نکات مهمی است که باید در مشاوره به آن توجه شود.نتیجه گیری: مطالعات انجام شده نشان می دهد که انجام مشاوره دقیق و آگاه ساختن زنان داوطلب رحم جایگزین از مسیری که پیش رو دارند، می تواند به آنها کمک کند تا این دوران را به صورت یک تجربه مثبت و همراه با حس کمک و نوع دوستی نسبت به زوج درخواست کننده پشت سر بگذارند؛ لذا باید در مراکز باروری و ناباروری، یک تیم مشاور متشکل از متخصصان مختلف تشکیل شود که بتوانند تمامی ابعاد مشاوره برای رحم جایگزین اعم از پزشکی، روان شناختی، فقهی، حقوقی و اجتماعی را برای زوج درخواست کننده و همچنین مادران جانشین به تفکیک ارایه دهند.

پیش زمینه و هدف: انگیزه داشتن فرزند باعث شده افرادی که قادر به فرزندآوری نیستند، روش های گوناگون کمکی تولید مثل را تجربه کنند. رحم جایگزین از جمله روش هایی است که معمولا پس از آزمودن سایر روش های کمک باروری، به دو شکل جانشینی جزیی و جانشینی کامل، مورد استفاده زن و شوهر نابارور قرار می گیرد. استفاده از روش جانشینی کامل که مادر جایگزین تنها مسوول بارداری جنین حاصل از لقاح اسپرم و تخمک زن و شوهر نابارور است با چالش های مختلفی روبرو است که از جمله آن ها، روایی یا ناروایی اخلاقی آن است. پرسش اصلی در بررسی اخلاقی استفاده از رحم جایگزین آن است که آیا می توان با استفاده از آموزه های نظام اخلاقی سودگرای قاعده نگر، عمل زن و شوهر نابارور، همچنین مادر جایگزین را به لحاظ سودی که از رهگذر آن متوجه آنان و جامعه می شود، اخلاقی دانست.روش: این پژوهش به صورت توصیفی و تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام و تلاش شده، پس از توضیح مفاهیم و مبانی ناباروی و اخلاق سودگرا، روایی اخلاقی استفاده از رحم جایگزین در دستگاه اخلاقی سودگرای قاعده نگر بررسی و تبیین شود.یافته ها: از آنجاکه در دستگاه اخلاقی سودگرای قاعده نگر، ملاک در اخلاقی بودن، وجود سود جمعی برای یک عمل و قرارگرفتن آن در چارچوب یک اصل اخلاقی است، تاثیر متغیرهای مختلف اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی از یک سو و تنوع افراد موثر و متاثر از روش مادر جایگزین، از سوی دیگر، سبب می شود نتوان حکمی کلی در سودمندی عمومی این روش برای جامعه صادر کرد و آن را در ضمن یک اصل اخلاقی مورد پذیرش، همچون ایثار، جای داد. هرچند بدون شک، استفاده از این روش در شرایط مختلف و نسبت به برخی از افراد، از سودمندی قابل ملاحظه ای برخوردار است.

مقصود از رحم جایگزین آن است که زن متاهلی (به موجب قرارداد رحم جایگزین) دایگی جنین متعلق به دیگری را (در رحم خود) تا زمان تولد بپذیرد و تعهد نماید که کودک را پس از تولد یا در زمان معینی به والدین او برگرداند. قانون ایران هیچگونه مقرراتی درباره سرپرستی کودک پیش از تولد از جمله دایگی جنین ندارد. قرارداد رحم جایگزین نمی تواند موجب انتقال مسوولیت والدین شود و به موجب این قرارداد دایه به عنوان مادر زاینده برای والدین طرف قرارداد عمل می کند و توافق می کند که به محض تولد کودک، باید او را به آنها تحویل دهد. قراردادهای تجاری رحم جایگزین در ایران غیر قانونی محسوب می شوند. یک زن مجرد نیز حق ندارد برای یک زوج قانونی دایگی کند. به عنوان یک قاعده کلی، پدر قانونی کودک مردی است که از اسپرم او کودک تولید می شود، مگر اینکه از اسپرم کسی بعد از مرگ او استفاده شود یا بر مبنای ماده 1 قانون نحوه اهدای گامت و جنین برای درمان ناباروری (گامت و جنین) به دیگری اهدا شده باشد.